/ Aktualności  Aktualności
26.04.2008
Warsztaty metodyczne dla wykładowców kształcenia obywatelskiego.
Zgodnie z rocznym planem zamierzeń Dowódcy 1 BMT na rok 2008 poz. Nr 53, oraz wdrożeniem Decyzji Nr 2/MON z dnia 8 stycznia 2008 roku w sprawie Metodyki kształcenia obywatelskiego żołnierzy w czynnej...

            ... służbie wojskowej (rozdz. 5 pkt. 11) w dniu 26 kwietnia br. zorganizowaliśmy warsztaty metodyczne dla wykładowców kształcenia obywatelskiego   w 1 BMT. Warsztaty poświęcone były sprawie dydaktyki historii i tradycji polskich formacji zbrojnych upamiętnionych w bojach o granice i niepodległość Polski w czasie II Wojny Światowej na Pomorzu Zachodnim, w rejonie działań zbrojnych 1 Armii Wojska Polskiego i Armii Radzieckiej, w czasie walk o przełamanie Wału Pomorskiego.

 

Warsztaty metodyczne są najlepszą formą doskonalenia umiejętności wykładowców przedmiotu kształcenie obywatelskie do realizacji tematów związanych z założeniami programowo – organizacyjnymi Ministra Obrony Narodowej pn. „Żołnierska Pamięć”, „Tradycja Zobowiązuje” oraz „Poznajemy region naszej służby”.

Ze względów organizacyjno – racjonalnych udział w przedsięwzięciu mieli członkowie Wojskowego Koła Turystycznego KWANTY i pojedyncze osoby – turyści  z Bydgoszczy, Chełmna, Gdyni i Grudziądza.

Konkretnym jednak celem naszego przedsięwzięcia było upamiętnienie czynu zbrojnego żołnierzy 1 AWP w czasie walk o Wał Pomorski, pogłębianie wiedzy merytorycznej                      i umiejętności metodycznych oficerów i chorążych z prezentowania historii wojskowej regionu, w którym pełnią zawodową służbę wojskową oraz upowszechnianie doświadczeń poszczególnych wykładowców kształcenia obywatelskiego z 1 BMT w zakresie wykorzystania tradycji orężnych w procesie wychowania obywatelskiego i kształtowania patriotycznych postaw swoich żołnierzy. W czasie warsztatów zapoznano uczestników, często odpowiedzialnych za upowszechnianie tradycji w Siłach Zbrojnych z historią i tradycjami zbrojnymi regionu, w oparciu o regionalne muzea, sale tradycji, parki historyczne.

Trasa wycieczki warsztatowej przebiegała z Torunia przez Bydgoszcz, Tuczno, Strzaliny, Wałcz, Piłę do Torunia.

mapa trasy wycieczki

WPROWADZENIE

 Okupacja hitlerowska w 1939 roku zapoczątkowała na obszarze Pomorza zachodniego falę masowych aresztowań działaczy Związku Polaków w Niemczech oraz nauczycieli polskich. Represje okupanta szczególnie ostro dotknęły Ziemie Złotowską. Hitlerowcy postanowili rozprawić się ostatecznie z problemem polskim w Warthegau. Polaków pozbawiono wszelkich praw, masowo wywłaszczano z ziemi, osadzając na niej osadników niemieckich; np. tylko na terenie ówczesnego powiatu czarnkowskiego, chodzieskiego i wągrowieckiego, spotkało to ok. 3,5 tys. ludzi; z ziem na roboty przymusowe do rzeszy wywieziono 4,5 tys. Osób. Z okolic Piły i miasta wysiedlono ok. 20 tys. Polaków. Przesiedleniom towarzyszył niesłychany terror, już w pierwszych dniach września w Chodzieży, Margoninie, Łobżenicy, Wągrowcu, Budzyniu i Wieleniu hitlerowcy dokonali masowych mordów ludności polskiej. Do prześladowań tych aktywnie włączyła się ludność niemiecka, dokonując licznych samosądów na Polakach.

W celu eksterminacji ludności polskiej zorganizowano karne obozy pracy w Pile i Białośliwiu, obozy pracy we Wronkach, obozy przejściowe dla Żyd ów w Czarnkowie i Ujściu. W Bornem istniał obóz jeniecki dla oficerów polskich i francuskich, w Nadarzycach Stalag II H dla jeńców radzieckich.

Mimo terroru i prześladowań wśród ludności polskiej budził się ruch oporu. W Chodzieży powstałą na początku 1940 roku organizacja konspiracyjna Leśne Orły. W rok później podporządkowana ona „Gryfowi Kaszubskiemu”, organizacji działającej na (zmieniając nazwę na Legion Miłośników Ojczyzny”). Wydawała ona własną gazetę „Dla Ciebie Polsko” oraz ulotki i odezwy. „Legion” działał w Czarnkowskiem, Pilskiem, i Chodzieskim. Największa akcja tej organizacji to udaremnienie pacyfikacji oddziałom SS w okolicach Margonina.

Na obszarze obecnego powiatu pilskiego działały również organizacje: „Odra’, skupiająca polskich robotników przymusowych, „Wojsko Ochotnicze Ziem Zachodnich”, w południowej części regionu, w okolicach Wągrowca „Polska Niepodległa”. Koło Czarnkowa i Wronek posiadał wpływy Związek Walki Zbrojnej – AK.

Ziemie powiatu pilskiego wyzwolone w toku ofensywy zimowej 1945 roku jej wyzwolicielami były wojska 1 Frontu Białoruskiego marsz. Gieorgija Żukowa, które w wyniku pomyślnego wykonania zadań operacji wiślańsko-odrzańskiej rozbiły główne siły hitlerowskiej grupy armii „A” a następnie, wspólnie z 2 Frontem Białoruskim marsz. Konstantego Rokossowskiego pobiły podczas operacji pomorskiej grupę armii „Wisłą”, niosąc wolność Wielkopolsce, Kujawom, Pomorzu i Ziemi Lubuskiej. Walki o wyzwolenie Ziemi Pilskiej trwały od początku trzeciej dekady stycznia do pierwszych dni marca 1945 roku. W wyzwoleniu ziem pilskich znaczny udział żołnierzy Wojska Polskiego, dowodzonej przez gen. Stanisława Popławskiego. Na Ziemi Pilskiej nasze dywizje stoczyły jedną z największych i najkrwawszych bitew na swym pełnym chwały szlaku bojowym, uczestnicząc w przełamaniu wału Pomorskiego, silnie ufortyfikowanej linii obrony, będącej częścią wschodniego systemu umocnień granicznych Trzeciej Rzeszy.

W toku walk o Podgaje hitlerowcy bestialsko zamordowali 29 żołnierzy 4 kompanii 3 pp wziętych do niewoli, paląc ich żywcem w stodole.

Najcięższe boje toczyli żołnierzy radzieccy radzieccy o stolicę regionu Piłę, (która po długich walkach w okrążeniu została zdobyta 14 lutego), o Wałcz (11 II), Złotów (31 I), Jastrowie (3 II), Nadarzyce (6 II) i Mirosławie (10 II). Inne miasta województwa odzyskały wolność: Wągrowiec – 23 I, Chodzież – 23 I, Czarnków – 24 I, Krzyż – 27 I, Wyrzysk 26 I, Człopa – 3 II.

 GÓRKA KLASZTORNA

Sanktuarium Maryjnego w Górce Klasztornej, które znajduje się w centrum Krajny w odległości 1 km na północny-zachód od miasteczka Łobżenica w województwie Wielkopolskim. Sanktuarium to jest najstarszym ośrodkiem kultu maryjnego w Polsce, jak podają kroniki bernardyńskie w 1079 roku ukazała się tu pasterzowi Matka Boża.

Na przestrzeni czasów klasztor przechodził różne koleje losu. W czasie trwania II wojny światowej utworzony został na terenie Sanktuarium obóz, w którym przebywali internowani zakonnicy i księża z okolicznych parafii, później Żydzi i Polacy, a od 1940 r. po klęsce pod Dunkierką, jeńcy angielscy. Pamięć o tych wydarzeniach skłoniła okoliczną ludność, aby przy pomocy swoich duszpasterzy, jako hołd oddany wszystkim pomordowanym, wystawić Misterium Męki Pańskiej.

PIŁA - Nazwa miasta najprawdopodobniej (nie jest to do końca wyjaśnione, z powodu licznych pożarów nawiedzających miasto, palących również ratusz z archiwum) pochodzi od znajdującego się tu niegdyś tartaku. Podobna jest geneza nazwy niemieckiej – Schneidemühl znaczy dosłownie "Piła Młyńska"

Powstała prawdopodobnie w XIV w. jako osada przy tartaku eksploatującym puszczę. Znajdowała się w posiadaniu książąt pomorskich, później Krzyżaków, w 1368 r. włączona przez Kazimierza Wielkiego do Polski. Pierwsze wzmianki pisemne o mieście pochodzą z lat 14491456. Pierwsza wzmianka wymienia młynarza Pawła, będącego jednocześnie wójtem. Piła uzyskała prawa miejskie przed tą datą, między 1437 a 1449 rokiem. 4 marca 1513 r. król polski Zygmunt Stary potwierdził prawa magdeburskie dla miasta. Piła była miastem królewskim w starostwie ujsko-pilskim, o charakterze rzemieślniczo-handlowym. W latach 1626 i 1834 była nawiedzana przez wielkie pożary, a w 1655XVIII w. zajęta i zniszczona przez wojska szwedzkie. W 1720 r. powódź zabagniła grunty miejskie. Od początku XVII w. do początku XIX w. poważny ośrodek sukiennictwa, a od końca XVIII w. – jedwabnictwa. i r. i I poł.

W 1772 r. w wyniku I rozbioru Polski została zajęta przez Prusy (niemiecka nazwa do 1945 Schneidemühl). W latach 1807-1815 należała do departamentu bydgoskiego Księstwa Warszawskiego, a od 1815 do Wielkiego Księstwa Poznańskiego (późniejszej prowincji "Poznań"). Była zamieszkana w większości przez ludność niemiecką. Rozwój miasta datuje się od II poł. XIX w. po zbudowaniu linii kolejowych. Pierwsze połączenie Piły z Krzyżem i Bydgoszczą zbudowano w latach 1848-1851 (otwarto 27 lipca 1851). Linia ta stanowiła część ważnej magistrali, tzw. Królewsko-Pruskiej Kolei Wschodniej, łączącej Berlin z Królewcem. W 1873 otwarto linię w kierunku Tczewa, w 1879 linię Poznań-Piła-Kołobrzeg, w 1881 linię do Wałcza. Pod koniec XIX w. miasto było ośrodkiem drobnego przemysłu oraz handlu produktami rolno-spożywczymi. Dużym zakładem przemysłowym były zakłady naprawcze taboru kolejowego (Reichsbahn Ausbesserungswerk). W 1913 rozpoczęto budowę jednej z największych fabryk lotniczych w Niemczech – filii fabryki samolotów Albatros Flugzeugwerke.

Dom rodzinny Stanisława StaszicaW czasie I wojny światowej produkowano w niej ok. 100 samolotów miesięcznie. W 1914 Piłę wyłączono z powiatu chodzieskiego i utworzono powiat miejski. W ciągu stu lat, od 1815 do 1915, ludność miasta wzrosła z 2 do 28 tysięcy. W okresie I wojny światowej w Pile istniał duży obóz dla jeńców wojennych. Na początku 1919 Piła, wzmocniona dużym garnizonem, była bazą wojsk niemieckich prowadzących działania przeciwko powstańcom wielkopolskim. W powstaniu brało udział również wielu mieszkańców miasta. Traktat wersalski pozostawił Piłę w granicach Niemiec (granica z Polską przebiegała ok. 6 km na południowy wschód od centrum miasta). W lipcu 1922 Piła została stolicą nowej pruskiej prowincji Marchia Graniczna Poznańsko-Zachodniopruska (Grenzmark Posen-Westpreussen). Została ona utworzona z tych części prowincji poznańskiej i Prusy Zachodnie, które nie weszły w skład odrodzonej Polski. W 1938Rejencję Graniczną Poznań-Prusy Zachodnie (Regierungsbezirk Posen-Westpreussen), należącą do prowincji pomorskiej (Provinz Pommern). W 1926 Piła została również siedzibą Administratury Apostolskiej podlegającej bezpośrednio Watykanowi, w 1930 podniesionej do rangi Prałatury Apostolskiej. W okresie międzywojennym miasto znacznie się rozbudowało. Dla potrzeb administracji wybudowano szereg gmachów, m.in. przy pl. Staszica oraz obecny budynek Starostwa Powiatowego przy al. Niepodległości. Panowało tu jednak duże bezrobocie, a poparciem politycznym cieszyli się nacjonaliści (w tym NSDAP). Mimo silnego nacisku germanizacyjnego miasto pozostało ośrodkiem polskości. Działały tu polskie organizacje społeczne, m.in. od 1924 oddział Związku Polaków w Niemczech. Od 1 września 1922 istniał tu wicekonsulat, a od 1930 konsulat RP. Od 1917 w Pile istniał również polski chór "Halka" śpiewający w każdą niedzielę oraz ważniejsze święta kościelne i państwowe Polski. Działał on do ostatniej niedzieli sierpnia 1939. przekształcono ją w

Dom Strzelecki, obecnie pensjonat "Park"W 1939 utworzono obóz przejściowy dla cywilnej ludności polskiej. W czasie II wojny światowej Piła była dużym ośrodkiem przemysłu zbrojeniowego. W 1945 miasto zamieniono w twierdzę i włączono w system umocnień Wału Pomorskiego. Pierwszy pierścień obrony, wysunięty na dalekie przedpola miasta, obejmował m.in. Płotki, Leszków, Kalinę. Piłę obsadzono dużym garnizonem (24 tys. żołnierzy rozmaitego autoramentu). Miasto zostało zdobyte po ciężkich walkach trwających od 24 stycznia do 14 lutego 1945 przez oddziały wchodzące w skład 47 Armii radzieckiej. Wskutek działań wojennych Piła została zniszczona w 72% (centrum w 90%), najbardziej ze wszystkich większych miast Wielkopolski.

Po wojnie Piła wróciła do Polski. Odbudowa, początkowo powolna, na szerszą skalę prowadzona była od 1965. Do niedawna w mieście istniało duże lotnisko wojskowe. W latach 1946-1951 i ponownie od 1 stycznia 1999 Piła była stolicą powiatu, w latach 1951-19751975-1998 stolicą osobnego województwa. powiatem miejskim, a w latach

 GRUPA WAROWNA „CEGIELNIA”   Schron nr 9 Wejście i strzelnica obrony wejścia.

   Przekrój schronu bojowegoWałcz był ważnym węzłem drogowym i kolejowym w tym rejonie stanowił także bezpośrednie zaplecze dla przedmościa Piły. Obrona miasta składała się z kilku odcinków przedzielonych przeszkodami wodnymi. Od zachodu odcinek między jez. Raduń a jez. Zamkowym broniło 5 schronów, między jez. Zamkowym a jez.Chmiel 13 schronów Grupy Warownej Cegielnia. Dalszy odcinek od tego jeziora do szosy na Jastrowie był bardzo bogaty w obiekty fortyfikacyjne, zbudowano tu aż 26 schronów przede wszystkim o odporności B1 i  planowano budowę aż dwóch grup warownych. Ostatecznie zbudowano tylko jedną (GW Marianowo) ale za to unikalną z blokiem wejściowym i bojowym z trzema kopułami bojowymi i  kopułą obserwacyjną.  Grupa ta stanowiła właśnie trzon obrony w punkcie oporu,  który przystosowany został do obrony okrężnej(!) czego nie stosowano raczej w fortyfikacjach Wału Pomorskiego. Umocnienia Wałcza uzupełniał poza tym zespół schronów (6 obiektów) w koszarach dla 32 p.art. wybudowanych w 1934 roku gdzie poza schronami bojowymi zbudowano unikalny i jedyny schron dowodzenia oraz 18 metrową wieżę obserwacyjną.    

 

TUCZNO

Pierwsze wzmianki w zapisach historycznych o Tucznie pochodzą
z roku 1306, a już w 1338 r. powstała w tym mieście najstarsza istniejąca do dziś budowla - zamek gotycki.
Wcześniej, w tym miejscu, istniał prawdopodobnie gród słowiański.
Powstanie miasta łączy się z datą 24 lutego 1331 roku, kiedy Tuczno otrzymało prawo brandenburskie. Już wtedy należało ono do rodziny Wedlów.
W późniejszym czasie jej przedstawiciele sprawowali wiele zaszczytnych funkcji
w Wielkopolsce, a także w kraju.
W połowie XVIII wieku (po wygaśnięciu rodu Wedlów - Tuczyńskich) miasto i okoliczne wsie przechodzą we władanie innych możnowładców. W 1772 (po pierwszym rozbiorze Polski) zostaje zagarnięte przez Prusy. 

Pod koniec lat dwudziestych i na początku trzydziestych dwudziestego wieku Niemcy budują  w tych okolicach potężne umocnienia wchodzące w skład Wału pomorskiego. Największy ich kompleks do dziś zachował się w rejonie Strzalin.

Przed Strzalinami droga z płyt betonowych, za ostatnimi zabudowaniami Strzalin (droga polna) tuż przed masywem Góry Wisielczej należy skręcić w lewo pod górę, droga polna doprowadzi pod sam blok wejściowy grupy warownej (po prawej stronie drogi). 

STRZALINY – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie wałeckim, w gminie Tuczno. W Strzalinach na "Górze Wisielczej" istnieją pozostałości fortyfikacji-niemieckie bunkry połączone kompleksem podziemi. Powstała tu najsilniejsza grupa warowna Wału Pomorskiego. Podziemne korytarze mają kilkaset metrów długości.

Góra Wisielcza to największa grupa warowna Wału Pomorskiego. Posiada rozbudowany system podziemny o dł. ponad 650m. Grupa składa się z 8 obiektów (odporność B) połączonych z systemem podziemnym. W okolicy ponadto znajduje się kilkanaście małych typowych schronów B1 i pozostałości zapór p.panc. Dostęp do dobrze zachowanego systemu podziemnego poprzez klatkę schodową w głównym schronie znajdującym się tuż przy drodze. Niestety większość obiektów (jeśli nie wszystkie) na tym terenie została wysadzona, jest mocno zniszczona i dosyć trudna do odnalezienia w lesie..

MIROSŁAWIEC

Kolejną, ważną batalią, po przełamaniu Wału Pomorskiego, było przecięcie drogi Walcz - Miroslawiec i zamknięcie odwrotu Niemcom na zachód. Zadanie to miała wykonać 6 Dywizja Piechoty (nacierająca w kierunku na Iłowiec i dalej na zachód), następnie 4 Dywizja Piechoty (działająca po zajęciu Dobrzycy w kierunku południowym) oraz wprowadzone: l Brygada Kawalerii, l i 2 Dywizja Piechoty. To właśnie te dwie ostatnie, po otrzymaniu wsparcia artylerii i czołgów, miały opanować Mirosławiec. Atak na miasto rozpoczął się 10 lutego o godzinie 11.00. Około godziny 15.00 czołgi podeszły na skraj Mirosławca, a 3 godziny później 5 i 6 pułk piechoty 2 DP nawiązały już walki uliczne. Po dwóch następnych godzinach zaciętych walk miasto było wolne.

Wojenne pamiątki zobaczymy też w pobliskim Mirosławcu. Istnieje tu Muzeum Przełamania Wału Pomorskiego. Są zdjęcia, amunicja, rynsztunek oraz niemiecka i radziecka broń. Przebieg walk pozwala lepiej zrozumieć duża makieta. Przed budynkiem stoi czołg T-34 oraz dwie radzieckie armaty. Można tu kupić książki i informatory opowiadające o tej jednej  z najcięższych bitew drugiej wojny światowej.

OSIEK

Integralną częścią Muzeum Okręgowego w Pile jest oddział skansenowski - Muzeum Kultury Ludowej w Osieku. Jest to muzeum na wolnym powietrzu gromadzące obiekty architektury ludowej z północnej Wielkopolski - Krajny, Pałuk i Puszczy Nadnoteckiej. Na powierzchni ok. 13 ha odtwarzana jest typowa dla tych terenów wieś o układzie owalnicy. Skansen jest w ciągłej realizacji. Plan docelowy zakłada odtworzenie małej wsi z pogranicza wielkopolsko-pomorskiego. Na tę wieś składać się będzie 38 obiektów architektury ludowej, przy czym najstarsze pochodzą z poł.XVIII w. a najmłodszy z I ćwierci XX w. Obecnie jest to już jedno z bardziej znanych w kraju muzeów skansenowskich, z udostępnionymi 27 obiektami. Prócz tych tzw. mała architektura: kapliczki przydrożne, studnie, gołębniki. Wnętrza obiektów są wyposażone meblami, sprzętami, dewocjonaliami, dekoracjami zgodnie z czasem, którego dotyczą, statusem społecznym i zamożnością mieszkańców oraz zajęciami pozarolniczymi wykonywanymi przez gospodarzy (szewc, cieśla, sklepikarz). Uzupełnieniem są tu obiekty rzemiosła i przemysłu wiejskiego - kuźnia, wiatraki, tartak, a także dom nauczyciela z izbą lekcyjną, remiza strażacka.
W ostatnim czasie udostępniliśmy zwiedzającym zrekonstruowany kościółek z Lasek Wałeckich.
Istotną formą działalności skansenu są wystawy o charakterze parateatralnym odtwarzające fragmenty obrzędów dorocznych i rodzinnych - kolędowanie bożonarodzeniowe i wieczerza wigilijna, zabawa na zapusty, tradycyjna Wielkanoc, oczepiny z wesela.
Inną uznaną formą są zajęcia interaktywne: prezentowanie procesu obróbki lnu od pozyskiwania włókien aż po tkanie na krosnach, wytwarzanie przetworów na zimę, np. syropu z buraków na zimę, cukierków z tego syropu itp. Także wypiek chleba, wyrób masła, wyrób kawy zbożowej. Zwiedzający czynnie w tych zajęciach uczestniczą.
Organizowane są również duże imprezy plenerowe typu „żywy skansen”. W ramach tego prezentowane są różne dziedziny sztuki ludowej, występują także kapele ludowe i zespoły obrzędowe.

 

>>> GALERIA

mjr M.Rochniński


wszystkie >>>
© 1BMT 2008 - 2019